تسبیح چیست؟
تسبیح چیست؟ | تاریخچه، فلسفه و کاربرد آن در ادیان
مقدمه: نگاهی به ریشههای تسبیح
شاید بارها هنگام دیدن پدربزرگها و مادربزرگها در حال ذکر گفتن، یا تماشای ویترینهای رنگارنگ بازارهای زیارتی از خود پرسیده باشید که تسبیح چیست و این دانههای به هم پیوسته چه رازی در دل خود دارند؟ تسبیح در نگاه اول ابزاری ساده برای شمارش اذکار به نظر میرسد، اما در پس هر دانهی آن، تاریخی غنی و فلسفهای عمیق نهفته است. ما برای درک دقیق اینکه تسبیح چیست، باید به فراتر از ظاهر آن بنگریم؛ جایی که پیروان ادیان مختلف، از بوداییان تا مسلمانان، این وسیله را نمادی از تمرکز، عبادت و آرامش میدانند.
ما در این مقاله قصد داریم تاریخچه، فلسفه و کاربرد تسبیح را در فرهنگها و ادیان مختلف بررسی کنیم تا بدانید دقیقاً تسبیح چیست.
معنای لغوی و اصطلاحی: تسبیح چیست؟
برای پاسخ دقیق به سوال تسبیح چیست، ابتدا ریشه کلمه را بررسی میکنیم. واژهشناسان کلمه «تسبیح» را از ریشه عربی «س-ب-ح» به معنای ستایش کردن و منزه دانستن خداوند میدانند. اما در گفتگوی روزمره وقتی میپرسیم تسبیح چیست، منظورمان همان رشتهای از مهرههاست که عابدان برای شمارش دعاها و اذکار به کار میبرند.
اجزای تشکیلدهنده تسبیح
سازندگان تسبیح، آن را از سه بخش اصلی میسازند:
- دانهها (مهرهها): که معمولاً تعداد آنها را ۳۳ یا ۱۰۰ عدد در نظر میگیرند.
- شیخک: دانه بزرگتری که هنرمندان دو سر نخ را در آن به هم متصل میکنند.
- عدسک: مهرههایی که دستههای دانهها را از هم جدا میکنند.
تاریخچه تسبیح چیست و از کجا آمده است؟
بسیاری تصور میکنند تسبیح تنها مختص مسلمانان است، اما اگر تاریخنگاران بخواهند بگویند ریشه تسبیح چیست، به تمدنهای باستانی اشاره میکنند.
ریشههای باستانی و بودیسم
قدیمیترین پاسخ تاریخی به سوال تسبیح چیست، ما را به هندوئیسم و بودیسم میبرد. حدود ۲۵۰۰ سال پیش، راهبان هندی رشتههایی به نام «جاپا مالا» (Japa Mala) با ۱۰۸ دانه میساختند و از آن برای تمرکز و شمردن مانتراها استفاده میکردند.
مسیحیت و اسلام
مسیحیان نیز ابزاری به نام «رزاری» دارند. اما در اسلام، مورخان تاریخچه استفاده از تسبیح را به صدر اسلام و پس از آن نسبت میدهند. مسلمانان در ابتدا شمارش با انگشتان دست را ترجیح میدادند (و هنوز هم علمای دین آن را مستحب میدانند)، اما به مرور زمان مؤمنان تسبیح را به عنوان ابزاری عالی برای ذکر گفتن پذیرفتند.
فلسفه استفاده از تسبیح چیست؟
شاید بپرسید فارغ از جنبه شمارش، عارفان درباره فلسفه معنوی تسبیح چیست چه میگویند؟
- حضور قلب: وقتی شما دانهها را لمس میکنید، حس لامسه درگیر میشود و تمرکز ذهن بالا میرود.
- یادآوری: دیدن تسبیح، خدا را به یاد شما میآورد.
- آرامشبخشی: روانشناسان معتقدند حرکت ریتمیک دانهها استرس را کاهش میدهد.
انواع تسبیح در بازار و فرهنگ اسلامی
وقتی به بازار میروید، فروشندگان تنوع خیرهکنندهای را به شما نشان میدهند. اما تفاوت انواع تسبیح چیست؟
- تسبیح تربت: سازندگان این تسبیح را از خاک کربلا میسازند و شیعیان آن را مقدس میدانند.
- تسبیح شاهمقصود: معدنکاران این سنگ سبز رنگ را استخراج میکنند و هرچه شما آن را بیشتر در دست بچرخانید، زیباتر میشود.
- تسبیحهای چوبی و هستهای: هنرمندان از موادی مثل چوب صندل یا هسته خرما و زیتون استفاده میکنند.
- تسبیحهای سنگی: تراشکاران سنگهایی مانند عقیق، فیروزه و یشم را به دانههای تسبیح تبدیل میکنند.
کاربرد عملی: نقش تسبیح در عبادات روزانه
مهمترین کاربرد تسبیح چیست؟ در اسلام، مسلمانان معروفترین کاربرد آن را برای «تسبیحات حضرت زهرا (س)» پس از نماز میدانند (۳۴ الله اکبر، ۳۳ الحمدلله، ۳۳ سبحان الله). همچنین مؤمنان برای استخاره و شمارش ذکرهای طولانی مانند هزار صلوات از آن بهره میبرند.
در نهایت، پاسخ ما به این سوال که تسبیح چیست، تنها در تعریف یک ابزار خلاصه نمیشود. تسبیح رشتهای است که انسان خاکی را به آسمان متصل میکند. چه صنعتگران دانههای آن را از خاک بسازند چه از جواهر، ارزش آن به ذکری است که شما بر زبان و دل جاری میکنید.
برچسب ها :
